INSUREKCJA 1794 R.

 INSUREKCJA 1794 I JEJ BOHATEROWIE

23 marca 9 kwietnia minęła 232  rocznica wybuchu powstania narodowego pod wodzą Tadeusza Kościuszki a 4 kwietnia rocznica zwycięskiej bitwy z wojskami rosyjskimi. Temat ten jest ukazany na wielu medalach polskich i zagranicznych medalierów. Z tej okazji przedstawię Państwu zestaw medali z mojej kolekcji upamiętniające te historyczne wydarzenia.

Ryc.1. TADEUSZ KOŚCIUSZKO

A: Popiersie Naczelnika. Napis: KOŚCIUSZKO. Medalion jednostronny. Projekt / wykonanie: Jean Pierre David d’Angers (1788-1856) / Imprimerie Generale de CH. Lahure 1867.  Sygn.: AJ DAVID. ok.1830 Paryż. Emitent: nn.  Średnica / materiał: Ø 165 mm, brąz lany. Źródło: KA, kopia

  Ryc.2. TADEUSZ KOŚCIUSZKO. DWOREK KOŚCIUSZKÓW W LUBLINIE

A: Popiersie Kościuszki w mundurze. Napis i daty: 1746 • TADEUSZ KOŚCIUSZKO • 1817.

R: Fasada dworku, napis: DWOREK KOŚCIUSZKÓW W LUBLINIE.

Projekt: Grzegorz Kowalski. Sygn.: na R-GK    

Ryc.3.INSUREKCJA KOŚCIUSZKOWSKA 1794

 

A: Profil głowy Tadeusza Kościuszki w prawo na tle atakujących kosynierów prowadzonych przez oficera na koniu. U góry napis: INSUREKCJA / KOŚCIUSZKOWSKA / 1794.

R: Na tle osadzonych na sztorc kos szarfa z orłem i napisem: CAŁOŚĆ, RÓWNOŚĆ, NIEPODLEGŁOŚĆ. Na dole napis: PTAiN - WARSZAWA• 1982.

Projekt: Józef Markiewicz-Nieszcz . Sygn.: na A-J. Markiewicz-n, na R- znak M/W

Emitent: Oddział Warszawski PTAiN, 1982

Średnica / materiał, masa: Ø 70 mm / Ag-925 186 g., tombak srebrzony oksydowany, i patynowany 123-136 g.

Ryc.4. ZWYCIĘSTWO POD RACŁAWICAMI 4 KWIETNIA 1794

A: Popiersie Tadeusza Kościuszki 3/4 w prawo. U góry napis: TADEUSZ KOŚCIUSZKO, u dołu daty: 1746-1817.

R: Fragment "Panoramy Racławickiej, zdobycie armat". U góry napis: ZWYCIĘSTWO POD RACŁAWICAMI, u dołu: 4 KWIETNIA 1794. z lewej PTAiN / Warszawa. Z prawej WG W Kossaka / J Styki.

Projekt: Andrzej Nowakowski. Sygn.: na A- monogram AN, na R- znak M/W

Emitent: Oddział Warszawski PTAiN, bity, 1982 r.

Średnica / materiał, masa: Ø 70 mm / Ag 998-204 g., tombak srebrzony i oksydowany, tombak patynowany -124 g. 

 Ryc.5. TADEUSZ KOŚCIUSZKO, ŻYWIĄ I BRONIĄ

A: Popiersie Kościuszki 3/4 w prawo. (wg Józefa Grassiego).  W otoku napis: 1746 TADEUSZ KOŚCIUSZKO•1817•MUZEUM PTTK W PUŁAWACH.

R: Sztandar z napisem; „ŻYWIĄ I BRONIĄ”. Przy krawędzi napisy; DUBIENKA•RACŁAWICE•WARSZAWA•MACIEJOWICE•SARATOGA•WEST POINT•CHARLESTON•NINTY SIX.

Projekt: Hanna Roszkiewicz. Sygn.: na R- monogram HR i znak MW.  Emitent: Muzeum Regionalne PTTK w Puławach

Średnica / materiał / nakład: Ø 70 mm / tombak patynowany, tombak srebrzony i oksydowany / 500 /500 egz.    

Ryc.6. BARTOSZ GŁOWACKI 

 

A: Popiersie B. Głowackiego na wprost. U góry napis: SEKCJA NUMIZMATYCZNA / P.T.A. i N. /WROCŁAW / 1988.Po prawej pieczęć z napisem: PANORAMA RACŁAWICKA. Na dole napis: BARTOSZ GŁOWACKI.

R: Zdobywanie armat. Napis u góry: WG. KOSSAKA, J. STYKI.

Projekt: Jacek Dworski. Sygn.: brak. Emitent: PTAiN Wrocław

Rozmiar / materiał: kwadrat 64 x 64 mm, tombak srebrzony oksydowany, patynowany.   

Ryc.7. RACŁAWICE 1794 

 

A: Ostrza kos nad polem bitwy. Obok Kościuszko z wzniesioną szablą wskazuje kierunek ataku. Przy krawędzi napis z datą: RACŁAWICE 1794.

R: Wzniesione ostrza kos. Po prawej zarys pomnika Bartosz Głowackiego w Piotrkowicach Małych. Napis: RZĘDOWICE / PIOTRKOWICE MAŁE.

Projekt: Bronisław Chromy. (1925-2017). Sygn.: na A- B. Chromy. Emitent: nieznany

Średnica / materiał: Ø 73 mm. / brąz, lany. 

   

Ryc.8. UNIWERSAŁ POŁANIECKI

A: Tadeusz Kościuszko z tekstem Uniwersału. Daty i napis;1794 TADEUSZ KOSCIUSZKO NAJWYŻSZY NACZELNIK SIŁY ZBROJNEJ NARODOWEJ.

R: W kwadratowym obramowaniu orzeł z XVIII w. i współczesny bez korony. Napis i data:190 ROCZNICA / UNIWERSAŁU / POŁANIECKIEGO. / POŁANIEC•1984. W otoku napis: HASŁO POLAKA•ZGINĄĆ LUB ZWYCIĘŻYĆ GDY SIĘ CHCE BRONIĆ •NIE INNYCH CIEMIĘŻYĆ.

Projekt: Zygmunt Kaczor. Sygn.: na R- Z. Kaczor . Emitent: Urząd Miasta i Gminy w Połańcu Średnica / materiał / nakład: Ø 70 mm/ tombak patynowany / 900 egz.  

Ryc.9. 200-LECIE BITWY POD MACIEJOWICAMI

A: Popiersie Kościuszki. Napis: 200 – LECIE / MACIEJOWIC.

R: Sztandar skrzyżowany z kosą. Napis: BITWA POD MACIEJOWICAMI / 10 PAŹDZIERNIKA 1974.

Projekt: Anna Kozłowska. Sygn.: brak, na A- znak MW. Emitent: Vitti Company Music Firm Warszawa.

Średnica / materiał / nakład: Ø 40 mm. / tombak patynowany / 150 egz. 

   

Ryc.10. TADEUSZ KOŚCIUSZKO, ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ

A: Profil głowy Naczelnika w lewo. Napis: ZA / NA / SZĄ I / WA /SZĄ WOL- / NOŚĆ.

R: Trzy pierścienie z napisami; OJCZYZNA OBROŃCY SWEMU. W otoku napis: TADEUSZ KOŚCIUSZKO 1746-1817.

Projekt: Stanisław Sikora. Sygn.: na A- St. SIKORA, znak MW. Emitent: nn.

Średnica / materiał /data emisji: Ø 70 mm / tombak patynowany / 1977. J IM. T.  KOŚCIUSZKI

A: We wgłębionym okręgu orzeł i daty: 1945- 1975. Napis: ZA ZASŁUGI / DLA 1 / WARSZA / WSKIEJ / DYWIZJI / ZMECHANI / ZOWANEJ / IM. T. / KOŚCIUSZKI.

R: Profil prawy głowy T. Kościuszki. Napis: LENINO, WARSZAWA, WAŁ POMORSKI, BERLIN.

Projekt: Józef. Markiewicz Nieszcz (1913-1991). Sygn.: na R- napis: J.markiewicz-n

odzyskanie samodzielności Narodu i ugruntowanie powszechnej wolności i słowami skierowanymi do Polaków: Hasło Polaka, zginąć lub zwyciężyć, gdy się chce bronić, nie innych zwyciężyć 

Konie i ich hodowcy

KULTURA WSI W SZTUCE MEDALIERSKIEJ

 Szanowni Państwo  w dniu 2 lutego przedstawiłem w siedzibie  Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego w Warszawie prezentację pt. KULTURA WSI W SZTUCE MEDALIERSKIEJ.  Prezentacja zostanie umieszczona na stronie internetowej Warszawskiego Oddziału PTN w zakładce "Prezentacje".  Zachęcam do zwiedzenia tej strony. Znajdziecie tam Państwo wiele interesujących informacji.

Wykład dr Hieronima Czerwieńca

Kultura wsi w sztuce medalierskiej

 Streszczenie:

 

Kultura wsi jest istotną częścią dziedzictwa naszego narodu. Obejmuje takie przejawy życia wsi jak muzyka ludowa, taniec, stroje, sztuka rękodzieła, obrzędy, zwyczaje, przedmioty życia codziennego, architektura, poezja ludowa. Obiekty architektury, przedmioty i niematerialne dobra związane z życiem wsi gromadzą muzea i skanseny. Pomagają one zachować, badać i promować dobra tej kultury. Jedną z form promocji i upamiętniania kultury wsi są dzieła sztuki medalierskiej. Spośród licznych medali swojej kolekcji, dotyczących tej tematyki, autor wybrał egzemplarze o dużych walorach artystycznych. Stworzyli je znani polscy artyści, tacy jak: Rajmund Gruszczyński, Krystyna Jarnuszkiewicz, Edward Gorol, Stanisława Wątróbska, Zygmunt Wujek, Zygmunt Kaczor, Ewa Olszewska-Borys, Irena Molin-Sowa, Tadeusz Tchórzewski, Józef Opala oraz kilku innych mniej znanych artystów. Wybrane medale są wizytówkami bardziej znanych zespołów pieśni i tańca ludowego, przeglądów i festiwali, świąt plonów, rzemiosła, muzeów etnograficznych i budownictwa wiejskiego. Obok nich przedstawiono także medale z wizerunkami badaczy i działaczy kultury, ludzi pióra i poetów ludowych. Medalami upamiętnieni zostali Jędrzej Cierniak, Stanisław Czernik, Stanisław Piętak, Stanisław Buczyński, Jan Pocek, Paulina Hołyszowa. Wśród nich poczesne miejsce w prezentowaniu dziedzictwa kulturowego wsi zajmuje Oskar Kolberg wielki badacz, etnograf, dokumentalista i popularyzator kultury ludu polskiego.

Skanseny i muzea etnograficzne. Open-air and ethnographic museums

 

MUZEUM ETNOGRAFICZNE – WARSZAWA

Av.: Jezus frasobliwy. Po jego stronach stożkowate drzewka na których siedzą ptaszki. Przy krawędzi napis: MVZEVM ETNOGRAFICZNE • 1988• WARSZAWA • 1933•.

Rv.: poziomy napis: AŻEBY / ZROZVMIEĆ KVLTVRĘ / LVDV NASZEGO / MVSIMY POZNAĆ / KVLTVRĘ / LVDÓW CAŁEGO  / ŚWIATA/ , poniżej inicjały ”EF”. Nie sygnowany medalier nieznany. Ø97 mm. Mosiądz. Lany. Cytat na medalu prawdopodobnie autorstwa Eugeniusza Frankowskiego dyrektora Muzeum w latach 1921-1939.

MUZEUM OSKARA KOLBERGA W  PRZYSUSZE

Av.: Popiersie O. Kolberga ¾ w prawo. Przy krawędzi napis: MUZEUM IM. OSKARA KOLBERGA W PRZYSUSZE. Rv.: Para w ludowych strojach. Mężczyzna ze skrzypcami  i smykiem w ręku. U dołu poziomy napis: PIEŚN UDZIE CAŁO.  Niesygnowany. Medalier: Z. Kaczor. Emitent: Muzeum Instrumentów Muzycznych, Szydłowiec.  1990 r.

 SKANSEN W SWARZĘDZU

Av.: Na dole napis: SKANSEN W SWARZĘDZU. Nad nim pszczoła zbierająca miód. Niesygnowany. Medalier nieznany. Kształt: sześciokąt zaokrąglony. Jednostronny. Wymiary:85 mm x97 mm. Jednostronny.

MUZEUM BUDOWNICTWA LUDOWEGO W SANOKU

Av.: Węgieł wiejskiej chaty. Na fragmentach bali ściennych napis: MUZEUM / BUDOW/NICTWA / LUDO / WEGO / W SANOKU. Po prawej stronie wyciosany w balu fragment rzeźby.Rv.: Od lewej: drewniana dzwonnica, wiatrak, chałupa, niżej poziomo pas plecionego płotu, w dole: ul i studnia. Pomiędzy nimi napis: PARK / ETNOGRA / FICZNY. Sygnowany – spleciony monogram EG. Projektował i wykonał: Edward Gorol. Ø 70 mm. Tombak patynowany

 

MUZEUM POMORZA ŚRODKOWEGO /  MUZEUM WSI SŁOWIŃSKIEJ

Av.: Brama miejska, śpichlerz i zabytkowe budynki. U góry przy krawędzi napis: MUZEUM POMORZA ŚRODKOWEGO SŁUPSK. U dołu poziomo daty: 1948·1998.
Rv.: Chaty oraz logo  muzeum. Z prawej strony przy  krawędzi napis: MUZEUM WSI SŁOWIŃSKIEJ W KLUKACH. U dołu poziomo daty: 1963 · 1998.
Sygnowany na A.: monogram OE. Medalier: Ewa Olszewska- Borys.  Ø 70 mm. Tombak srebrzony i oksydowany.

GÓRNOŚLĄSKI PARK ETNOGRAFICZNY W CHORZOWIE

   

Av.: Przez bramę wejściową widoczny zabytkowy budynek wiejski. U góry przy krawędzi napis: GÓRNOŚLĄSKI PARK ETNOGRAFICZNY W CHORZOWIE. Na dole daty: 1975-1995.

Rv.: Budynki zabudowy wiejskiej z wiatrakiem po środku. U dołu napis; SKANSEN.

Sygnowany na „R”- OP/645. Medalier: Józef Stasiński. Medal o kształcie kopulastym. Rozmiar: 129 x 122 mm. Mosiądz. Lany.

 

 

ZESPOŁY FOLKLORYSTYCZNE NA MEDALACH

 

Po dłuższej przerwie chciałby zaprezentować moim gościom kilka  medali emitowanych przez polskie zespoły artystyczne:

100 LECIE ORKIESTRY WŁOŚCIAŃSKIEJ IM. KAROLA NAMYSŁOWSKIEGO W ZAMOŚCIU.

Av.: Portret Karola Namysłowskiego, po prawej stronie napis: KAROL NAMYSŁOWSKI 1856 – 1925. Rv.: Po lewej emblemat orkiestry, napis wklęsły w 10 wierszach: 1881 CHO / MĘCISKA / STULECIE / OKIESTRY / WŁOŚCIAŃSKIEJ / IM  KA/ ROLA NAMYSŁOWSKIE / GO 1981 / ZAMOŚĆ. Niesygnowany. Medalier: Rajmund Gruszczyński .  Rozmiar: 110 x 110 mm. Brąz, lany. Warszawa 1981. Wielkość emisji: 125 szt.

ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA ZIEMI LUBELSKIEJ 1948

Av.: Herb Lublina „Koziołek” otoczony z dołu i boków wieńcem. Nad nim data :1948. Od wieńca w dół i na boki odchodzą zdobne szarfy. Na górze półkoliście w dwóch warstwach napis: ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA ZIEMI LUBELSKIEJ / LUBLIN-POLAND.

Rv.: Dwie wirujące w tańcu pary widziane z góry. Na boki dokoła aż do brzegu medalu rozwiane spódnice tancerek. Niesygnowany.  Medalier: Anna Beata Wątróbska - Wdowiarska. Ø 70 mm. Wielkość emisji: Tombak patynowany -700 szt, srebrzony – 700 szt. Emitent: Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Lubelskiej. Lublin.

XXV LECIE PAŃSTWOWEGO ZESPOŁU PIEŚNI I TAŃCA ŚLĄSK 1953 -1978

Av.: Na górnej połowie budynek Zespołu z napisem „KOSZĘCIN” . Po jego obu stronach pojedyncze nieulistnione drzewa. Nad budynkiem orzeł. Poniżej budynku poziomy napis: XXV - LECIE / PAŃSTWOWEGO ZESPOŁU / PIEŚNI I TAŃCA ŚLĄSK. Po obu stronach napisu daty: 1953 / 1978. Rv: Na fakturowanym tle gładki wklęsły owal – w nim  wypukły profil popiersia artystki w stroju ludowym w lewo.  Sygnowany na R – spleciony monogram liter EG. Medalier: Edward Gorol. Ø 70 mm. Wielkość emisji: Ag – 20 szt., tombak srebrzony i oksydowany -500 szt.

ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA UNIWERSYTETU JAGIELLONSKIEGO „SŁOWIANKI”

Plakieta jednostronna, ceramiczna w postaci herbu. Tańcząca para w krakowskich strojach ludowych.  U góry napis: STOWARZYSZENIE / WYCHOWANKÓW I PRZYJACIÓŁ  / ZESPOŁU PIEŚNI I TAŃCA /  UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO. Na dole napis:  50LECIE SŁOWIANEK / 1959 -2009. Rozmiar: 140 x 205 mm.

ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA LUDOWEGO „GŁUSK”

Av.: Na fakturowanym w poziome fałdy tle napis: ZSMP / STOWARZYSZENIE / ZESPÓŁ / PIEŚNI /  I TAŃCA / LUDOWEGO  / „GŁUSK” / ROK ZAŁOŻENIA  1964.

Rv.: Stylizowana tańcząca para. Niesygnowany. Medalier: nieznany. Ø 67 mm.

II IMPRSJE ARTYSTYCZNE NA MEDALACH

 10.04.2025 

Mam przyjemność pokazać gościom dalszy ciąg medali wyróżniających się artystycznym spojrzeniem na wieś i ludzi z nią związanych.

 JARMARK CHMIELO –WIKLINIARSKI  NOWY TOMYŚL 1977

 

Av.: W otoku napis: JARMARK – CHMIELO - WIKLINIARSKI. W środku klęcząca dziewczyna z koszem zrywająca szyszki chmielu. Rv.: W otoku napis: NOWY TOMYŚL, poniżej data: 1977. W środku kosz pod nim wiązanka z liści i szyszek chmielu i gałązek wikliny. Niesygnowany. Medalier: nieznany. Kształt: nieregularny  ośmiokąt. Rozmiar – 114 -120 mm. Odlew. Mosiądz.

KOŃ I CZŁOWIEK

Oryginalną twórczością medalierską wyróżnia się Barbara Lis-Romańczuk znana współczesna artystka tworząca w Olsztynie. W swojej twórczości nie pominęła tematyki wiejskiej dedykowanej niektórym instytucjom, wydarzeniom, oraz wykonane wyłącznie dla wyrażenia  osobistego spojrzenia na to środowisko.

Jedna z impresji to prezentowany medal: Koń i człowiek. Niewyraźne kontury tej dwójki pozwalają się jednak domyśleć się ich bliskości. Rewers medalu pokazuje sfalowany nieregularny krajobraz wiejski dający duże pole wyobraźni. Sygnowany na Av. Medalier: Barbara Lis- Romańczak: litera: „R”. Koń i człowiek.. Rozmiar: 81 x 77 mm. Mosiądz.

            Ciekawą gamę medali związanych z tematem „wiejskim” znaleźć  można w zbiorze prac Józefa Stasińskiego jednego z najbardziej znanych polskich medalierów. Każdy z medali, które zostaną zaprezentowane wskazują na możliwości artystyczne tego twórcy.

ZIEMIA TO MATKA CHLEB TO ŻYCIE

  

Medal Wielkopolskiej Fundacji Żywnościowej. Józef Stasiński. Wielkopolska Fundacja Żywnościowa. Sygnowany na Av. –monogram liter „ST” na Rv.- napis OPUS 1610. Kształt medalu-prostokątny. Mosiądz. Lany. Napis na awersie medalu to Motto Fundacji: „Ziemia to matka chleb to życie” zilustrowane zostało ręką krojącą bochen chleba przeznaczonego do rozdzielenia wśród potrzebujących. Podkreśla misję jaką pełniła Fundacja w zakresie pozyskiwania żywności i jej dystrybucji wśród potrzebujących. Wiejski charakter  medalu  podkreśla też kobieta z konwiami mleka.

 ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA KATOWICE

  

Całkowicie odmienny kształt i sposób wyrazu  widzimy na medalu poświęconemu Studenckiemu Zespołowi Pieśni i Tańca „Katowice” propagującemu folklor i kulturę naszego kraju. Wprawdzie medal ma tradycyjny okrągły kształt jednak głęboki relief i dynamika tańca zacierająca szczegóły tańczących a podkreślająca  ich zapamiętanie w tańcu. Józef Stasiński. Studencki Zespół Pieśni i Tańca „Katowice” Uniwersytetu Śląskiego. Sygnowany na RV. – spleciony monogram liter ST. Medalier: Józef Stasiński.

 WŁADYSŁAW REYMONT

Kolejny medal poświęcony Władysławowi Reymontowi polskiemu nobliście za jego wybitne dzieło literackie „Chłopi”. Duży prostokątny medal przedstawia na awersie portret pisarza. Awers z wierzbami – drzewami krajobrazu wiejskiego przenosi oglądającego do Lipiec wsi opisanej w powieści.

 

 

Józef Stasiński. Władysław Reymont 1867-1925. Sygnowany na Av.: spleciony monogram liter „st” Medalier: Józef Stasiński. Rozmiar: 121 x 117 mm.